Zwyrodnienie stawu kolanowego u sportowców - jak im pomóc?

Zwyrodnienie stawu kolanowego rozwija się stopniowo, prowadząc do bólu, ograniczenia ruchomości i osłabienia mięśni. U osób intensywnie trenujących ryzyko wystąpienia jest większe ze względu na przeciążenia stawu, kontuzje i wcześniejsze urazy. Na szczęście istnieją rozwiązania, które mogą spowolnić postęp choroby, złagodzić dolegliwości i poprawić funkcjonowanie kolana.

Czym jest zwyrodnienie stawu kolanowego?

Zwyrodnienie stawu kolanowego, inaczej choroba zwyrodnieniowa kolana lub gonartroza, to jeden z najczęstszych problemów narządu ruchu u osób dorosłych i starszych. Rozwija się stopniowo – przez lata – i polega na powolnym zużywaniu się struktur tworzących staw kolanowy. Wyróżnia się dwie postacie choroby [1]:

pierwotną, czyli wynikającą głównie z naturalnego starzenia się organizmu i zużycia stawu,
wtórną, która rozwija się na skutek konkretnej przyczyny – np. urazu, choroby zapalnej, wady budowy stawu czy przeciążenia.

Przyczyny choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego

Najczęściej do rozwoju zwyrodnienia stawu kolanowego doprowadza splot kilku czynników, które powodują stopniowe niszczenie chrząstki stawowej.

Największe znaczenie ma wiek – im starszy organizm, tym słabsze są mechanizmy regeneracji i większa podatność na mikrourazy. Czynniki ryzyka obejmują również nadwagę i otyłość, predyspozycje genetyczne czy inne choroby (np. dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów). Do rozwoju choroby mogą przyczyniać się również mikrourazy i przeciążenia, np. w wyniku wieloletniej pracy fizycznej lub intensywnego uprawiania sportu [1].

Dlaczego sportowcy znajdują się w grupie ryzyka?

Choć regularna aktywność fizyczna sprzyja zdrowiu stawów, w przypadku sportowców zawodowych i osób intensywnie trenujących sytuacja wygląda nieco inaczej.

Staw kolanowy należy do najbardziej eksploatowanych elementów układu ruchu, a wieloletnie obciążenia mogą prowadzić do jego przedwczesnego zużycia. Badania pokazują, że sportowcy są bardziej narażeni na kontuzje kolan, a każdy taki uraz może zapoczątkować proces degeneracji chrząstki stawowej. Częstsze zabiegi operacyjne oraz zwiększenie masy ciała po zakończeniu kariery sportowej jeszcze bardziej zwiększa ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej [2].

Jak często występuje choroba zwyrodnieniowa stawów u sportowców?

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego występuje u sportowców znacznie częściej niż w populacji ogólnej. Szacunki z badań obejmujących ponad 20 tysięcy osób wskazują, że nawet 74% byłych zawodników cierpi na przedwczesne zmiany zwyrodnieniowe w obrębie różnych stawów. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowili piłkarze (21%), piłkarze ręczni i hokeiści (po 11%), a także zawodnicy rugby [3].

Jednocześnie naukowcy zauważają, że umiarkowana aktywność fizyczna i sport rekreacyjny nie przyspieszają rozwoju zwyrodnień – wręcz przeciwnie, mogą wywierać ochronny wpływ na chrząstkę stawową. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy treningi są zbyt intensywne lub towarzyszą im nieleczone mikrourazy [2].

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego – objawy

Zwyrodnienie stawu kolanowego objawia się przede wszystkim bólem kolana, który początkowo pojawia się podczas ruchu, a z czasem także w spoczynku. Ból najczęściej odczuwany jest w obrębie stawu i górnej części podudzia – nasila się zwłaszcza przy schodzeniu ze schodów.

Często towarzyszy mu uczucie trzeszczenia lub przeskakiwania w kolanie podczas zginania i prostowania, a także ból przy ucisku rzepki. Staw może być obrzęknięty, a w dole podkolanowym bywa wyczuwalna torbiel Bakera. Wraz z postępem choroby dochodzi do zniekształcenia osi kończyny, kolano stopniowo traci swoją ruchomość, a w ciężkich przypadkach może dojść do przykurczu zgięciowego [1][4].

Rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego

Diagnoza choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego zaczyna się od rozmowy z lekarzem. Podczas wizyty specjalista zbiera szczegółowy wywiad i wykonuje badanie fizykalne.

Podstawowym badaniem obrazowym jest RTG stawu kolanowego, które pozwala ocenić typowe cechy choroby zwyrodnieniowej. W razie potrzeby lekarz może zlecić USG lub rezonans magnetyczny (MRI), zwłaszcza jeśli podejrzewa uszkodzenia więzadeł lub łąkotek. Czasem wykonywane są też badania krwi, by wykluczyć inne choroby [1].

Jakie są metody leczenia choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego?

Leczenie ma na celu złagodzenie bólu, poprawę funkcji stawu i spowolnienie postępu choroby. Najczęściej rozpoczyna się od metod zachowawczych, czyli nieoperacyjnych.

Leczenie zachowawcze

Podstawą terapii jest redukcja nadmiernej masy ciała oraz regularna fizjoterapia. Odpowiednio dobrane ćwiczenia, wykonywane pod okiem fizjoterapeuty lub samodzielnie po przeszkoleniu, poprawiają zakres ruchu i stabilność kolana. Wspomagająco stosuje się fizykoterapię (np. krioterapię, pole magnetyczne, prądy TENS).

W farmakoterapii najczęściej wykorzystywane są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w formie tabletek, maści lub żeli. W niektórych przypadkach wykonuje się wstrzyknięcia dostawowe z kwasu hialuronowego lub osocza bogatopłytkowego (PRP), a w przypadku silnego bólu – iniekcje steroidowe [1].

Leczenie operacyjne

W cięższych stadiach choroby rozważa się leczenie operacyjne. Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest endoprotezoplastyka stawu kolanowego, czyli zastąpienie zniszczonych powierzchni stawowych implantem. W zależności od rozległości zmian może to być całkowita lub częściowa proteza [1].

Nowe kierunki terapii

Nowym i obiecującym kierunkiem terapii jest zastosowanie komórek macierzystych oraz rozwijająca się dziedzina bioortopedii, w której wykorzystywane są techniki z zakresu biotechnologii [1].

Jakie ćwiczenia warto wykonywać podczas leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych?

Osoby z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego nie powinny całkowicie rezygnować z ruchu – odpowiednio dobrane ćwiczenia są jednym z filarów terapii. Aktywność fizyczna poprawia ukrwienie chrząstki, wzmacnia mięśnie stabilizujące kolano i łagodzi ból.

Polecane są ćwiczenia w odciążeniu, które nie obciążają stawu zbyt mocno. Należą do nich m.in.:

gimnastyka w pozycji siedzącej lub leżącej,
jazda na rowerze stacjonarnym,
spokojne przejażdżki na tradycyjnym rowerze,
aktywności w wodzie.

Warto włączyć również ćwiczenia rozciągające i wzmacniające, które poprawiają elastyczność mięśni oraz stabilność kolana. Dobrym uzupełnieniem terapii są treningi wytrzymałościowe o umiarkowanej intensywności oraz tai chi, które pomaga zmniejszyć ból i poprawia funkcję kolan. Przed każdą aktywnością należy wykonać rozgrzewkę, a po ćwiczeniach – rozciąganie. Warto unikać wykonywania ruchów powodujących ból, długiego stania w jednej pozycji i ćwiczeń z dużym obciążeniem [1].

Artykuł na zlecenie marki 4flex

Źródła

[1] Pękala P., Zwyrodnienie stawu kolanowego – choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/ortopedia/choroby-urazy/275826,zwyrodnienie-stawu-kolanowego-choroba-zwyrodnieniowa-stawu-kolanowego [Dostęp online: 29.10.2025]

[2] Migliorini, Filippo; Marsilio, Emanuela; Torsiello, Ernesto; Pintore, Andrea; Oliva, et al. Osteoarthritis in Athletes Versus Nonathletes: A Systematic Review. Sports Medicine and Arthroscopy Review 30(2):p 78-86, June 2022, DOI: 10.1097/JSA.0000000000000339

[3] Fernanda O. Madaleno, Bruna A. Santos, Vanessa L. Araújo, Vinicius C. Oliveira, Renan A. Resende, Prevalence of knee osteoarthritis in former athletes: a systematic review with meta-analysis, Brazilian Journal of Physical Therapy, Volume 22, Issue 6, 2018, Pages 437-451, ISSN 1413-3555, https://doi.org/10.1016/j.bjpt.2018.03.012.

[4] Zimmermann-Górska I., Goncerz G., Szczepański L., Choroba zwyrodnieniowa stawów, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.16.13. [Dostęp online: 29.10.2025]