Za co odpowiada prolaktyna i kiedy bada się jej poziom?

Prolaktyna jest hormonem produkowanym przez przysadkę mózgową. Chociaż najczęściej kojarzona jest z okresem ciąży i karmienia piersią, ma wpływ na wiele innych procesów – zarówno w organizmie kobiet, jak i mężczyzn. Zaburzenia jej poziomu mogą prowadzić do licznych problemów zdrowotnych. Dlatego warto wiedzieć, czym dokładnie jest prolaktyna, za co odpowiada i kiedy należy ją zbadać.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• prolaktyna to hormon przysadki mózgowej odpowiedzialny przede wszystkim za laktację, ale pełniący również funkcje w regulacji układu rozrodczego, immunologicznego i metabolicznego,
• badanie prolaktyny wykonuje się z krwi – najlepiej rano i w spokojnych warunkach,
• wskazaniami do badania są m.in. zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, niepłodność, nasilenie trądziku, zaburzenia seksualne lub ginekomastia u mężczyzn.

Co to jest i za co odpowiada prolaktyna?

Prolaktyna to hormon peptydowy wytwarzany i wydzielany przez przedni płat przysadki mózgowej – niewielkiego gruczołu znajdującego się u podstawy mózgu. Jej wydzielanie jest regulowane głównie przez podwzgórze, które produkuje dopaminę działającą hamująco.

Prolaktyna najszerzej znana jest ze swojej roli w laktacji. Po porodzie jej stężenie gwałtownie wzrasta, stymulując gruczoły piersiowe do produkcji mleka. Jednak hormon ten pełni jeszcze wiele innych ważnych funkcji w organizmie – m.in.:

• wpływa na wydzielanie gonadotropin (LH i FSH), a tym samym na gospodarkę hormonów płciowych – estrogenów i testosteronu,
• warunkuje regularność cyklu menstruacyjnego i prawidłowy przebieg owulacji,
• uczestniczy w regulacji odpowiedzi immunologicznej organizmu,
• wpływa na metabolizm kostny,
• wpływa na libido.

U mężczyzn prolaktyna wpływa na funkcje seksualne, regulację gospodarki węglowodanowej, funkcjonowanie układu odpornościowego oraz zachowania ojcowskie.

Jak zbadać poziom prolaktyny?

Badanie poziomu prolaktyny wykonuje się poprzez oznaczenie stężenia tego hormonu w surowicy krwi żylnej. Jest to test laboratoryjny dostępny w większości punktów diagnostycznych. Istnieje kilka istotnych zaleceń, które wpływają na wiarygodność wyniku. Należą do nich:

• pobranie krwi rano (najczęściej 2–3 godziny od przebudzenia),
• unikanie przed badaniem stresu, intensywnego wysiłku fizycznego, współżycia oraz stymulacji brodawek sutkowych,
• skonsultowanie z lekarzem optymalnego dnia cyklu na wykonanie badania.

Więcej informacji dotyczących badania poziomu prolaktyny można znaleźć np. na stronie ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/badanie/prolaktyna-prl-n59.

Kiedy należy wykonać badanie prolaktyny?

Wskazaniem do badania prolaktyny jest wystąpienie objawów, które wskazują na jej podwyższony lub obniżony poziom. U kobiet są to np.:

• zaburzenia cyklu miesiączkowego (np. brak miesiączki, nieregularne cykle),
• niepłodność,
• mlekotok (wydzielanie mleka poza okresem laktacji),
• obniżone libido,
• nasilenie trądziku,
• nadmierne owłosienie,
• ból podczas stosunku płciowego,
• ból piersi,
• suchość pochwy.

Natomiast wskazania do badania prolaktyny u mężczyzn to głównie spadek libido, zaburzenia erekcji, problemy z płodnością, nieprawidłowe parametry nasienia, ginekomastia, przyrost masy ciała, depresja i zaburzenia lękowe.

Podwyższona prolaktyna

Podwyższony poziom prolaktyny, określany jako hiperprolaktynemia, może mieć charakter fizjologiczny lub patologiczny. W pierwszym przypadku są to ciąża, okres laktacji, stres, intensywny wysiłek fizyczny, sen. Natomiast do przyczyn patologicznych należy m.in. prolaktynoma – łagodny guz przysadki mózgowej. Hiperprolaktynemię mogą powodować także choroby tarczycy (szczególnie niedoczynność), choroby nerek i wątroby, choroby autoimmunologiczne, stosowanie niektórych leków.

Prolaktyna pełni istotną rolę w regulacji wielu procesów fizjologicznych – szczególnie związanych z układem rozrodczym. Zarówno jej nadmiar, jak i niedobór mogą prowadzić do zaburzeń zdrowotnych, dlatego w przypadku pojawienia się niepokojących objawów (np. zaburzeń miesiączkowania, obniżenia libido, trudności z zajściem w ciążę, nasilenia trądziku, zwiększenia masy ciała) należy skonsultować się z lekarzem, który w razie potrzeby zleci odpowiednie badania hormonalne.

Bibliografia:

1. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/prolaktyna/  (dostęp 03.04.2026)
2. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/jaka-role-odgrywa-prolaktyna-u-mezczyzn/ (dostęp 03.04.2026)
3. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/badania-hormonalne-w-ktorym-dniu-cyklu-wykonac-i-jak-sie-przygotowac-do-badania (dostęp 03.04.2026)
4. A.M. Badowska-Kozakiewicz, Biologiczna rola prolaktyny, Przegląd Menopauzalny 4/2021
5. M. Kunicki, Hiperprolaktynemia, Ginekologia po Dyplomie 1/2016

Artykuł sponsorowany