Pułapka tabletki na wszystko: Jak działa mechanizm lekomanii?

Lekomania to cichy nałóg, który często zaczyna się niewinnie – od jednej tabletki na sen lub ból głowy. W świecie zdominowanym przez agresywne reklamy farmaceutyczne, granica między leczeniem a uzależnieniem staje się coraz cieńsza. Dowiedz się, na czym polega mechanizm lekomanii, jakie substancje uzależniają najszybciej oraz jak rozpoznać objawy odstawienne, zanim będzie za późno. Poznaj sprawdzone metody walki z uzależnieniem od leków i dowiedz się, dlaczego psychoterapia jest kluczem do powrotu do zdrowia.

fot. freepik

Współczesny rynek farmaceutyczny a pułapka „tabletki na wszystko”

Osoby regularnie oglądające telewizję i słuchające radia z pewnością zauważyły w ostatnim czasie ogromną ilość reklam poświęconych lekom bądź tzw. suplementom diety. Wygląda na to, że dzisiejszy rynek farmaceutyczny jest w stanie zaoferować nam panaceum na wszelkie bolączki – od bólu głowy, poprzez stres w pracy, aż po gorsze samopoczucie, aby zapewnić nam zdrowie.

Do każdego problemu będziemy w stanie dopasować jakiś specyfik. Jednocześnie tak bogata oferta świadczy o tym, że życie w dzisiejszej rzeczywistości wymaga „wspomagaczy” i istnieje na nie ogromne zapotrzebowanie społeczne. Niestety, kolorowe reklamy rzadko rzetelnie ostrzegają o skutkach ubocznych, wśród których jednym z najgroźniejszych jest uzależnienie od leków.

Czym jest lekomania? Mechanizm powstawania nałogu

Lekomania to rodzaj uzależnienia, którego mechanizm działa podobnie jak w przypadku innych nałogów związanych z substancjami – alkoholizmu czy nałogowego palenia. Jest ona jednak bardziej podstępna, ponieważ często zaczyna się od legalnej kuracji medycznej.

Mechanizm lekomanii opiera się na dwóch płaszczyznach:

• Uzależnienie fizyczne: Organizm włącza substancję czynną leku do swojego metabolizmu. Gdy lek przestaje być dostarczany, dochodzi do gwałtownego zaburzenia homeostazy, co objawia się bolesnymi symptomami fizycznymi.
• Uzależnienie psychiczne: To przymus przyjmowania środka w celu osiągnięcia pożądanego stanu emocjonalnego (np. spokoju, euforii) lub uniknięcia dyskomfortu. Pacjent zaczyna wierzyć, że bez tabletki nie jest w stanie normalnie funkcjonować.

Lekomania objawia się przede wszystkim przymusem ciągłego przyjmowania leków w coraz większych dawkach (zjawisko tolerancji – organizm potrzebuje więcej substancji, by osiągnąć ten sam efekt). Najłatwiej uzależnić się od środków poprawiających nastrój – to właśnie ten aspekt sprawia, że więź psychiczna z lekiem staje się niezwykle silna.

Jak rozpoznać uzależnienie? Objawy i grupy ryzyka

Lekomanię najłatwiej rozpoznać po objawach występujących przy próbie odstawienia preparatu:

• Jeśli pojawiają się dreszcze, bóle mięśni, nudności czy drżenie rąk – mamy do czynienia z uzależnieniem fizycznym.
• Jeśli dominuje niepokój, lęk, drażliwość i obniżony nastrój – świadczy to o silnym uzależnieniu psychicznym.

Do najbardziej uzależniających substancji należą:

• Leki uspokajające i nasenne (zwłaszcza benzodiazepiny i barbiturany).
• Silne leki przeciwbólowe (opioidy).
• Leki antydepresyjne o działaniu stymulującym.

Droga do wyzdrowienia: Jak walczyć z lekomanią?

Walka z lekomanią jest równie trudna jak z każdym innym uzależnieniem. Proces leczenia musi być wielotorowy. W pierwszej kolejności należy wyeliminować uzależnienie fizyczne poprzez detoks – stosuje się tu stopniowe zmniejszanie dawek, aby uniknąć groźnego dla życia zespołu odstawiennego.

Z kolei w celu przezwyciężenia uzależnienia psychicznego konieczna jest psychoterapia. Najczęściej „ucieczka” w leki wywołana jest chęcią redukcji napięcia, z którym pacjent nie potrafi sobie inaczej poradzić. Psychoterapia ma na celu:

• Wypracowanie adaptacyjnych sposobów radzenia sobie z emocjami.
• Naukę konfrontacji z rzeczywistością zamiast jej unikania.
• Zastąpienie rozwiązań „na skróty” trwałymi mechanizmami obronnymi.

Należy pamiętać, że lekomania to poważna choroba, choć czasem bywa bagatelizowana. Bez profesjonalnej pomocy osoby uzależnione mają małe szanse na trwałe pokonanie nałogu i powrót do zdrowego funkcjonowania.

Autorem artykułu jest Izabela Kielczyk – Dyrektor Pracowni Psychoterapii w Warszawie, psycholog biznesu.

Ośrodek leczenia uzależnień pod Warszawą