Karnawał w Polsce – zapomniane tradycje i zwyczaje

Dawniej karnawał w Polsce był świętowany o wiele bardziej hucznie niż dziś. Czas ten upływał na wielkich ucztach, maskaradach i licznych zabawach.

Pisałyśmy o zwyczajach karnawałowych w Europie i na świecie, jednak warto wspomnieć także o naszych, rodzimych tradycjach. Polskie obrzędy noworoczne były nie mniej ciekawe i barwne od innych! Zgodnie z kalendarzem karnawał rozpoczyna się w święto Trzech Królów i kończy tuż przed Wielkim Postem. Jak dawniej nazywano ten okres? Jakie były ulubione zabawy naszych przodków?Jakie potrawy jedzono podczas świętowania? Jeśli jesteście ciekawi – zapraszamy do lektury. Zobaczcie jak dawniej wyglądał karnawał w Polsce. Przedstawiamy najciekawsze zapomniane tradycje, zwyczaje i zabawy! 

Karnawał w Polsce – zapomniane tradycje

pixabay.com

Karnawałowe tradycje z całego świata – sprawdź, jak świętują inni!

Karnawałowe tradycje z całego świata – sprawdź, jak świętują inni!

Święto Trzech Króli tradycyjnie otwiera na całym świecie czas karnawału i maskarad, który trwa aż do Środy Popielcowej, inaugurującej okres przygotowań do Wielkanocy. Form obchodów i poszczególnych zwyczajów związanych z karnawałem jest niemalże tyle, ile […]

Karnawał, Zapusty czy Mięsopust?

Zabawy karnawałowe mają podobno swoje początki w starożytnych obrzędach zimowych ku czci bogów urodzaju. W średniowieczu w niemal całej Europie okres ten obchodzono z wielkim przepychem. Najhuczniej świętowana zaś w Wenecji i Rzymie. Nazwa „karnawał” pochodzi prawdopodobnie do słów „carna vale”, czyli „mięso żegnaj”. Dawniej wskazywała na to, by najeść się do syta, nacieszyć smakołykami, aby w okresie Wielkiego Postu spożywać bezmięsne potrawy. Karnawał w Polsce przyjął się szybko i od razu nabrał swoistego charakteru i rodzimego wyrazu. Dawniej zimy były długie, a życie w dworkach i na wsi bywało monotonne, dlatego zwyczaj bardzo przypadł do gustu naszym przodkom. Pierwsze wzmianki o polskim karnawale pochodzą z XVII wieku, choć tradycja była znana u nas wcześniej. Za czasów Sarmatów okres ten nazywany był „zapustami” lub „mięsopustem”.

Karnawał w Polsce: Dawne zabawy i obrzędy

Kulig

Kulig był jedną z najpopularniejszych zabaw karnawałowych szlachty i magnaterii w dawnej Polsce. Za czasów Sarmatów przejażdżka saniami zaprzęgniętymi w konie mogła trwać nawet kilka dni z krótkimi przerwami na sen! Odwiedzano wtedy okoliczne dworki, w każdym jedząc i pijąc. Kulig zajeżdżał do posiadłości pod wieczór, w świetle pochodni i przy akompaniamencie muzyki. Kiedy wszyscy się rozgrzali, najedli, wytańczyli, ruszano w dalszą drogę.

Maskarady i zabawy pod chmurką

Mieszczanie i chłopi w okresie karnawału często organizowali barwne pochody i zabawy na świeżym powietrzu. Niekiedy zakładano maski, by każdy mógł się dobrze bawić, bez względu na pochodzenie oraz status społeczny. Często pod koniec karnawału odwiedzano pod przebraniem okoliczne domy i ze śpiewem na ustach proszono o drobne podarki oraz poczęstunek. „Maszkary zapustne”, czyli głośno hałasujący przebierańcy, mieli za zadanie obudzić wiosnę. Najważniejszą postacią wśród przebierańców  był Turoń – zwierzę symbolizujące siłę, zdrowie oraz energię. W niektórych regionach Polski zachowały się szczątki tego zwyczaju (kolędnicy).

Reduty

Reduty były balami maskowymi organizowanymi na wzór włoski. Na niektórych zbierano pieniądze na rzecz ubogich. Strój był dowolny, ale obowiązywały maski. Podczas zabaw tańczono, grano w karty, korzystano z drogiego bufetu, plotkowano. Reduty były często miejscem spotkań kochanków. Wytworne towarzystwo przyjeżdżało na zabawę głównie w celu odbywania potajemnych spotkań.

Ostatki

Ostatnie dni karnawału świętowano najhuczniej. Zwyczajowo najgorętsza zabawa zaczynała się w Tłusty Czwartek a kończyła we wtorek przed Środą Popielcową. Ostatki nazywano także „śledzikiem” lub „podkoziołkiem”. Jedną z tradycji były już wspomniane „maszkary zapustne”, które przywoływały wiosnę i odgrywały różne zabawne scenki. Wśród przebierańców byli najczęściej Turoń, Niedźwiedź, Diabeł, Baba oraz Dziad, czasem Cygan i Żyd. Po zakończeniu obrzędu rozpoczynała się huczna zabawa dla wszystkich.

Podczas Ostatków tańce, obżarstwo i pijaństwo trwały bez końca, gdyż chciano zaspokoić własne zachcianki przed surowym Wielkim Postem. Zajadano się tłustymi potrawami, gdyż twierdzono, że kto ich nie zje, temu nie będzie sprzyjać szczęście. Karnawał w Polsce w różnych regionach kończono obrzędami przejścia z okresu zabawy do okresu postu, np. we wtorek o północy posypywano podłogę popiołem lub do karczmy albo izby wbiegał chłop z rybim szkieletem zawieszonym na żerdzi. Oznaczało to, że rozpoczyna się Wielki Post i czas zacząć przygotowania do Wielkanocy.

Menu karnawałowe

W karnawale na suto zastawionych stołach królował bigos. Ważne miejsce zajmowały też dziczyzna, kiełbasy, szynki, wędliny, pasztety, ryby w galarecie. Nie mogło zabraknąć słodkości i różnych ciast, w tym: tortów, pierników, owoców w miodzie. Toasty wznoszono winem, miodem pitnym i piwem. W ostatnie dni karnawału biesiadowanie trwało bez końca. Jedzono tłuste słodkości: racuchy, bliny, pampuchy, pączki, chrust. Zajadano się też bardzo obficie kraszonym jadłem – kaszą ze skwarkami, kapustą z mięsem ze słoniną, boczkiem oraz kiełbasą. Tradycja przetrwała do dziś w szczątkowej postaci 1 dnia – Tłustego Czwartku. Pod koniec karnawałowych zabaw na stole pojawiał się podkurek – posiłek z jaj, mleka i śledzi, symbolizował on przejście od mięsnych do postnych potraw.

Dawniej organizacja uroczystości wymagała wielu tygodni, a wszyscy mocno angażowali się w przygotowania. Mimo, że wiele z tradycji karnawałowych odeszło w niepamięć, warto je znać. Mogą się one przydać i posłużyć za inspirację np. przy przygotowywaniu zabawy karnawałowej dla dzieci.

 

Oceń ten artykuł:

1 gwiazdka2 gwiazdki3 gwiazdki4 gwiazdki5 gwiazdek (94 głosów, średnia: 4,83 z 5)
zapisuję głos...
Komentarze
  1. Tara  4 stycznia 2018 09:00

    Z kuligiem mieliby teraz problem 😉

    Odpowiedz
  2. ewalub  4 stycznia 2018 10:58

    Tęsknię za śniegiem.. Szkoda, że moja córka nie może się bawić zimą tak jak ja. Ostatni prawdziwy kulig przeżyłam jak byłam w ciąży, a jeszcze o tym nie wiedziałam

    Odpowiedz
  3. macierzanka  4 stycznia 2018 17:51

    Najlepsze w karnawale były kuligi i w wielu brałam udział,szkoda,że ostatnio mamy zimy bez śniegu. Jeżeli chodzi o bale maskowe to znów robią się popularne.

    Odpowiedz
  4. kasia87g  5 stycznia 2018 19:27

    kulig pamiętam z dziecinstwa

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany