Test HPV HR i cytologia LBC – jak dziś wygląda profilaktyka raka szyjki macicy? [2026]
Profilaktyka raka szyjki macicy w Polsce wyraźnie się zmieniła. Klasyczna cytologia nie jest już jedynym podstawowym badaniem przesiewowym. Obecnie w programie NFZ najpierw wykonuje się test HPV HR, a gdy wykryje on wirusa wysokiego ryzyka, z tej samej próbki wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym, czyli LBC. To nowocześniejszy model, który pozwala wcześniej wychwycić zagrożenie i lepiej zaplanować dalszą diagnostykę.
fot. Freepik
Rak szyjki macicy nadal jest ważnym problemem zdrowotnym
Rak szyjki macicy rozwija się zwykle powoli i przez długi czas może nie dawać żadnych charakterystycznych objawów. Właśnie dlatego tak duże znaczenie mają regularne badania profilaktyczne – pozwalają wykryć zakażenie HPV, zmiany przedrakowe lub nieprawidłowości w komórkach szyjki macicy, zanim choroba zdąży się rozwinąć.
Najnowsze dane Krajowego Rejestru Nowotworów pokazują, że w 2023 roku w Polsce rozpoznano ponad 2,3 tysiąca nowych przypadków raka szyjki macicy. Choć zachorowalność stopniowo spada, problem wciąż pozostaje poważny. W latach 2013–2022 z powodu tego nowotworu umierało średnio około 1,5 tysiąca kobiet rocznie.
Najważniejsza informacja jest jednak optymistyczna: rak szyjki macicy należy do nowotworów, którym można w dużej mierze zapobiegać. Kluczowe są szczepienia przeciw HPV, regularne badania przesiewowe oraz szybka diagnostyka w razie nieprawidłowego wyniku.
Co się zmieniło? Test HPV HR zastąpił klasyczną cytologię w programie NFZ
Od 1 czerwca 2026 roku klasyczna cytologia została zastąpiona w Programie profilaktyki raka szyjki macicy przez nową ścieżkę diagnostyczną. Jej podstawą jest test HPV HR z genotypowaniem, czyli badanie molekularne wykrywające DNA lub RNA typów wirusa HPV o wysokim ryzyku rozwoju nowotworu.
Badanie wykonuje się z wymazu pobranego z szyjki macicy. Dla pacjentki sama wizyta wygląda podobnie jak podczas tradycyjnej cytologii: lekarz lub położna pobiera materiał przy użyciu szczoteczki cytologicznej.
Jak działa test HPV HR?
Test HPV HR nie szuka komórek nowotworowych. Wykrywa obecność wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka, który może prowadzić do rozwoju zmian przedrakowych i raka szyjki macicy.
Ujemny wynik oznacza bardzo niskie ryzyko rozwoju raka szyjki macicy w najbliższych latach. W ramach programu NFZ kolejne badanie profilaktyczne wykonuje się zazwyczaj po 5 latach, chyba że lekarz zaleci wcześniejszą kontrolę.
Dodatni wynik HPV HR nie oznacza raka
Wynik dodatni nie jest rozpoznaniem nowotworu. Oznacza jedynie, że w próbce wykryto wirusa HPV wysokiego ryzyka i warto dokładniej ocenić komórki szyjki macicy.
W takiej sytuacji laboratorium wykonuje z tego samego materiału cytologię na podłożu płynnym LBC. Nie trzeba więc ponownie zgłaszać się na pobranie wymazu. Dalsze postępowanie zależy od rodzaju wykrytego HPV i wyniku cytologii. Czasem wystarczy kontrola po 12 miesiącach, a w innych przypadkach lekarz może skierować pacjentkę na kolposkopię lub pobranie wycinka do badania histopatologicznego.
Czym jest cytologia płynna LBC?
Cytologia płynna, nazywana również LBC od angielskiego określenia Liquid Based Cytology, to nowoczesna metoda oceny komórek szyjki macicy. Materiał nie trafia od razu na szkiełko, lecz do specjalnego pojemnika z płynem.
Tak pobrana próbka jest lepiej zabezpieczona i może zostać odpowiednio przygotowana w laboratorium. Ułatwia to ocenę komórek pod mikroskopem, ogranicza problem nakładających się komórek, śluzu czy zanieczyszczeń krwią oraz poprawia czytelność preparatu.
W obecnym programie NFZ cytologia płynna LBC pełni funkcję badania uzupełniającego po dodatnim wyniku testu HPV HR. To połączenie pozwala najpierw sprawdzić, czy występuje wirus wysokiego ryzyka, a następnie ocenić, czy spowodował już zmiany w komórkach szyjki macicy.
Kto może skorzystać z bezpłatnego badania?
Z bezpłatnego programu profilaktyki raka szyjki macicy mogą skorzystać kobiety w wieku od 25 do 64 lat, które nie mają niepokojących objawów i są uprawnione do świadczeń finansowanych przez NFZ. Na badanie nie trzeba mieć skierowania. Można umówić się bezpośrednio w placówce realizującej program lub skorzystać z centralnej e-rejestracji przez Internetowe Konto Pacjenta albo aplikację mojeIKP.
Jak przygotować się do pobrania wymazu?
Badanie jest krótkie i bezpieczne. Aby zwiększyć szansę na uzyskanie miarodajnego wyniku, warto pamiętać o kilku zasadach:
- nie zgłaszać się na badanie w trakcie miesiączki,
- na 24 godziny przed pobraniem wymazu zrezygnować ze współżycia,
- na 24–48 godzin przed badaniem nie stosować leków dopochwowych ani irygacji,
- poinformować osobę pobierającą wymaz o ciąży, infekcji, aktualnym leczeniu lub wcześniejszych nieprawidłowych wynikach.
Warto też dopytać placówkę o indywidualne zalecenia przed wizytą, szczególnie gdy pacjentka stosuje leczenie dopochwowe albo jest pod opieką ginekologiczną z powodu wcześniejszych zmian.
Kiedy nie czekać na badanie przesiewowe?
Program profilaktyczny jest przeznaczony dla kobiet, które nie mają objawów. Jeśli pojawiają się niepokojące dolegliwości, nie należy czekać na termin badań przesiewowych, lecz umówić wizytę u ginekologa.
Do objawów wymagających konsultacji należą między innymi plamienia między miesiączkami, krwawienie po współżyciu, wyjątkowo obfite miesiączki, nietypowe upławy, ból podczas współżycia czy nawracające dolegliwości bólowe w podbrzuszu.
Szczepienia przeciw HPV – ważny element profilaktyki
Badania przesiewowe i szczepienia przeciw HPV wzajemnie się uzupełniają. Szczepionka pomaga chronić przed najczęstszymi typami wirusa odpowiedzialnymi za rozwój zmian przedrakowych i raka szyjki macicy, ale nie zastępuje późniejszych badań profilaktycznych.
W Polsce bezpłatne szczepienia przeciw HPV są dostępne dla dziewcząt i chłopców od 9. roku życia do ukończenia 14 lat. Osoby niepełnoletnie oraz dorośli mogą również korzystać z refundacji na określonych zasadach, dlatego warto sprawdzić aktualne możliwości podczas wizyty u lekarza lub w Internetowym Koncie Pacjenta.
Regularna profilaktyka daje realną szansę na zdrowie
Nowoczesna profilaktyka raka szyjki macicy nie polega dziś wyłącznie na wykonywaniu cytologii raz na kilka lat. To przemyślany system: test HPV HR wykrywa zagrożenie, cytologia płynna LBC pozwala ocenić komórki, a w razie potrzeby pacjentka jest kierowana na dalszą diagnostykę.
Najważniejsze jest jednak to, by nie odkładać badania na później. Kilka minut poświęconych na wizytę może pomóc wykryć zmiany wtedy, gdy są jeszcze w pełni uleczalne.
Materiał zaktualizowano na podstawie informacji Narodowego Portalu Onkologicznego, Krajowego Rejestru Nowotworów, NFZ i pacjent.gov.pl. Stan na 1 lipca 2026 r.
Oceń ten artykuł:
(128 głosów, średnia: 4,64 z 5)
zapisuję głos...