Czy e-booki psują wzrok? Czytnik, tablet czy telefon – sprawdzamy, co jest lepsze dla oczu
Czy książka na ekranie męczy oczy bardziej niż tradycyjna? A może znaczenie ma przede wszystkim to, na jakim urządzeniu czytamy e-booki, jak długo patrzymy z bliska i czy robimy przerwy? Dziś książki elektroniczne możemy czytać na czytniku e-ink, smartfonie, tablecie czy komputerze, a każde z tych urządzeń zapewnia nieco inne warunki dla wzroku.
fot. freepik
Najnowsze badanie Biblioteki Narodowej pokazuje, że w 2025 roku książki drukowane nadal cieszyły się w Polsce większym zainteresowaniem niż wydania cyfrowe. Jednocześnie osoby czytające dużo, zwłaszcza młodsze, częściej niż pozostali czytelnicy sięgały po książki na ekranach urządzeń mobilnych.
Wraz z upowszechnieniem ekranów coraz więcej uwagi poświęca się także tzw. cyfrowemu zmęczeniu wzroku (digital eye strain). Przegląd badań naukowych opublikowany w 2024 roku wskazuje, że podczas długotrwałego korzystania z urządzeń cyfrowych mogą pojawiać się m.in. zmęczenie i suchość oczu, pieczenie, niewyraźne widzenie czy bóle głowy. Jednym z powodów jest rzadsze mruganie podczas intensywnego patrzenia w ekran.
Co ciekawe, w badaniu opublikowanym w 2026 roku porównano, jak godzinne czytanie z laptopa, smartfona i książki drukowanej wpływa na akomodację oka. Największe zmiany zaobserwowano podczas korzystania z laptopa. Naukowcy zwracają jednak uwagę przede wszystkim na znaczenie długotrwałej pracy wzrokowej z bliska, dlatego niezależnie od rodzaju urządzenia ważne są odpowiednie warunki czytania i regularne przerwy.
O tym, czym różni się czytanie książki, e-booka i tekstu na ekranie oraz jak zadbać o komfort oczu podczas lektury, mówi lek. med. Robert Matusik z Centrum Okulistycznego Nowy Wzrok.
Poniższa rozmowa została przeprowadzona wcześniej, dlatego odpowiedzi eksperta uzupełniamy o aktualne ustalenia naukowe dotyczące cyfrowego zmęczenia wzroku.
Czy czytanie jest zdrowe dla oczu? A może oko ludzkie lepiej pracuje patrząc w dal na przyrodę, zielone kolory?
Lek. med. Robert Matusik: Od czasów prehistorycznych człowiek potrzebował narządu wzroku do patrzenia w dal, gdyż dobry wzrok był niezbędny podczas zdobywania pożywienia. W okresie nowożytnym, ze względu na konieczność przekazywania coraz większych ilości informacji, wprowadzono teksty obrazkowe i literowe. Spowodowało to intensywną pracę wzrokową z bliska oraz co za tym idzie konieczność używania szkieł korekcyjnych. Pogarszanie się komfortu pracy podczas studiowania tekstu postępuje z wiekiem, co wiąże się z obniżeniem zdolności akomodacyjnej soczewki. Dlatego patrzenie w dal wydaje nam się bardziej przyjemne.
Czy oczy pracują inaczej patrząc na książkę drukowaną a na urządzenie do czytania takie jak czytnik, tablet?
RM: Przy ocenie komfortu widzenia ważny jest kontrast obrazu. W przypadku tekstu na kartkach książki rolę odgrywa format czcionki, wysycenie liter oraz jakość tła (papier może mieć różny odcień bieli). Pracując przy urządzeniach elektronicznych typu czytnik, tablet jakość obrazu możemy sami ustalać stosownie do swoich potrzeb. Odczucia czytelnika wtedy są bardzo subiektywne. Jednakże zmęczenie oczu powstaje zarówno przy czytaniu książek jak i czytników elektronicznych. Wskazane jest wykonywanie częstszych przerw podczas pracy wzrokowej.
Jak długo powinno się czytać dziennie, żeby nie popsuć sobie wzroku?
RM: Nie wyznaczono dotychczas limitu czasu, który predysponowałby do pogorszenia wzroku. Wystarczy pamiętać o zasadach higieny pracy, czyli o właściwym oświetleniu i przerwach podczas czytania. Zatem dobra wiadomość jest taka, że czytać można bardzo dużo z przestrzeganiem pewnych zasad.
Czy czytanie na telefonie o małym ekranie jest zdrowe? w dodatku kiedy czyta się w metrze, autobusie? Mam na myśli wpływ ekranu LCD i małej czcionki, wstrząsów…
RM: Osobiście nie polecam długotrwałego czytania w takiej formie ze względu na niekorzystne warunki zewnętrzne (wstrząsy, zmienne oświetlenie, rozpraszające czynniki zewnętrzne). Osoby młodsze nie zwracają uwagi na wielkość czcionki, gdyż akomodacja pozwala im bez problemu odczytywać najdrobniejszy druk. Natomiast wspomniane wyżej czynniki mogą powodować dyskomfort w korze mózgowej i niechęć do czytania we wspomnianych warunkach oraz zmęczenie.
Czy jest różnica między czytaniem na tablecie (LCD) a ekranem eINK, czyli papierem elektronicznym?
RM: Czytanie na ekranie eINK wydaje się być przyjemniejsze ze względu na lepsze parametry rozdzielczości obrazu. Poprawa kontrastu znacznie ułatwia proces czytania, podobnie jak możliwie najbardziej białe tło. Poza tym ekran LCD słabo sprawdza się w warunkach mocnego oświetlenia na przykład odbicia światła.
A jak się ma do tego sztuczne podświetlenie czytnika światłem?
RM: Poprawia ono kontrast, tło wydaje się być bielsze oraz zapewnia lepsze warunki do czytania, czyli jest zjawiskiem pozytywnym. Należy pamiętać, że jest to sztuczne światło i do tego niezbyt intensywne, ale lepsze takie niż jego brak.
Czy kroje i rodzaje czcionki mają wpływ na czytanie zdrowe dla oczu? np. duże litery, dobry kontrast zamiast małych liter?
RM: Wielkość i krój czcionki powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb czytelnika. Zarówno czytanie przy większych jak i przy mniejszych literach może być męczące dla oczu. Jeżeli czytanie tekstów sprawia nam trudność, towarzyszy im ciągła dekoncentracja, a tekst się rozmazuje, może to wynikać z nieskorygowanej wady wzroku. Wtedy nawet bardzo duże litery i dobry kontrast nie pomogą.
Jakie ma Pan rady dla czytelników – moli książkowych, aby zachowali zdrowy wzrok?
RM: Zawsze powinno się zachowywać zasady higienicznego czytania, czyli pracować i czytać w odpowiednim oświetleniu (najlepiej dziennym), używać właściwej korekcji, jeżeli jest potrzebna, dostosować właściwą odległość i ergonomiczną pozycję oraz wykonywać częste przerwy.
Czy czytnik e-ink jest lepszy dla oczu niż ekran LCD?
Czytniki wykorzystujące technologię e-ink mogą zapewniać bardzo komfortowe warunki do długiej lektury. Ich ekran swoim sposobem prezentowania tekstu przypomina papier i dobrze sprawdza się również w jasnym otoczeniu. Badania porównujące różne rodzaje ekranów wskazywały, że podczas dłuższego czytania wyświetlacze LCD mogą powodować większe zmęczenie wzroku niż e-ink lub książka drukowana.
Nie oznacza to jednak, że samo czytanie na telefonie, tablecie czy komputerze jest „niezdrowe”, a czytnik e-ink całkowicie eliminuje problem zmęczonych oczu. Współczesne badania nad cyfrowym zmęczeniem wzroku pokazują, że znaczenie mają również czas spędzony na patrzeniu z bliska, częstotliwość mrugania, wielkość tekstu, kontrast, oświetlenie, odległość od ekranu oraz regularne przerwy.
Jeżeli więc czytamy długo, warto przede wszystkim zadbać o wygodną wielkość czcionki, odpowiednie oświetlenie, komfortową odległość od tekstu i co jakiś czas oderwać wzrok od książki lub ekranu i spojrzeć w dal.
