Czy badanie krwi pozwoli przewidzieć ryzyko raka piersi? Prof. Tomasz K. Wojdacz na spotkaniu 2N-Everpol
Czy zwykłe badanie krwi pozwoli w przyszłości rozpoznać zwiększone ryzyko raka piersi, zanim choroba zacznie się rozwijać? Polscy naukowcy pracują nad rozwiązaniami, które mogą zmienić podejście do profilaktyki nowotworowej. Jednym z badaczy rozwijających tę dziedzinę jest prof. dr hab. n. med. Tomasz K. Wojdacz, specjalista epigenetyki klinicznej, którego zespół analizuje zmiany zachodzące w komórkach na długo przed pojawieniem się objawów choroby. O znaczeniu tych odkryć, nowych możliwościach wczesnego wykrywania nowotworów i potrzebie regularnych badań rozmawiano 8 października podczas spotkania zorganizowanego przez polską firmę rodzinną 2N-Everpol, znaną m.in. jako dystrybutor marki Blaupunkt.
Małgorzata Socha, Tomasz Jakóbczyk, Tomasz Wojdacz, Jacek Iwaniuk, Anna Wendzikowska, fot. Mieszko Piętka/AKPA
8 października w siedzibie 2N-Everpol w Baniosze odbyło się spotkanie z mediami, na które firma zaprosiła partnera naukowego tego wydarzenia – prof. dr. hab. n. med. Tomasza K. Wojdacza, kierownika Zakładu Epigenomiki Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, współzałożyciela i prezesa Międzynarodowego Towarzystwa Epigenetyki Molekularnej i Klinicznej – isMOCLEP. Ponieważ Profesor stoi na czele isMOCLEP, rodzinna polska firma, znana między innymi jako dystrybutor marki Blaupunkt, nawiązała przy tym wydarzeniu współpracę także z Towarzystwem, aby w październiku, miesiącu szczególnie ważnym dla profilaktyki raka piersi, zwrócić uwagę na znaczenie regularnych badań i wczesnego wykrywania nowotworów.
Najważniejsze odkrycia powinny częściej trafiać na pierwsze strony gazet, a nazwiska ludzi, którzy za nimi stoją, powinny być powszechnie znane. Takie odkrycia powstają w laboratoriach dzięki latom konsekwentnej pracy, także w Polsce. 2N-Everpol, której produkty od ponad trzydziestu lat trafiają do tysięcy polskich domów, chce, żeby o tej pracy mówiło się głośniej, i dlatego zaprosiła do rozmowy wybitnego polskiego naukowca i prezesa towarzystwa naukowego, którego głównym celem jest konsolidacja i promocja środowiska naukowców prowadzących badania w dziedzinie epigenetyki, zarówno w Polsce, jak i na arenie międzynarodowej.
„Przez trzydzieści lat budowaliśmy firmę, która dostarcza do polskich domów rzeczy potrzebne na co dzień. Chcemy, żeby po nas zostało też coś ważniejszego. Wspieranie ludzi, którzy pracują nad tym, by chorobom zapobiegać i wykrywać je wcześnie, to decyzja, z której jako rodzinna firma jesteśmy po prostu dumni” – mówi Tomasz Jakóbczyk, prezes i założyciel 2N-Everpol.
Tomasz Jakóbczyk, Małgorzata Socha, prof. Tomasz Wojdacz, Jacek Iwaniuk, fot. Mieszko Piętka/AKPA
Partner naukowy spotkania
Prof. dr hab. n. med. Tomasz K. Wojdacz jest specjalistą w dziedzinie epigenetyki klinicznej, który łączy działalność naukową, dydaktyczną i biznesową. Kieruje Zakładem Epigenomiki Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Doświadczenie zdobywał w renomowanych ośrodkach naukowych, takich jak Peter MacCallum Cancer Centre w Australii, Uniwersytet Aarhus w Danii, gdzie uzyskał stopień doktora nauk medycznych, Karolinska Institutet w Szwecji, University of Southampton w Wielkiej Brytanii, Aarhus Institute of Advanced Studies, gdzie był stypendystą programu Marie Skłodowska-Curie, oraz Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie. Do Polski wrócił dzięki programowi Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, który umożliwił mu stworzenie zespołu naukowego w kraju.
prof. Tomasz Wojdacz, fot. Mieszko Piętka/AKPA
Zespół Profesora prowadzi badania nad wykorzystaniem zmian epigenetycznych w profilaktyce, wczesnym wykrywaniu nowotworów, ich klasyfikacji i leczeniu, a także nad znaczeniem zaburzeń mechanizmów epigenetycznych w chorobach cywilizacyjnych. Opracowany ostatnio przez zespół model, oparty na analizie biomarkerów epigenetycznych, rozróżnia z bardzo wysoką precyzją niemal 50 typów nowotworów i jest obecnie największym tego typu klasyfikatorem na świecie. Z kolei badania zespołu nad epimutacjami zwiększającymi ryzyko nowotworów mogą już wkrótce zasadniczo wspomóc profilaktykę raka piersi.
„Epigenetyka bada zmiany w komórkach, tak zwane epimutacje, które często pojawiają się na długo przed pierwszymi objawami choroby. W ostatnich latach okazało się, że poznanie tych zmian jest kluczowe dla prewencji, wczesnego wykrywania i leczenia zarówno chorób nowotworowych, jak i chorób cywilizacyjnych. Cieszę się, że w tym ważnym miesiącu możemy razem przypominać, jak badania epigenetyczne wpisują się w prewencję, wczesne wykrywanie i leczenie chorób nowotworowych i jak ważne są regularne badania profilaktyczne” – mówi prof. Wojdacz.
Współpraca z isMOCLEP
Międzynarodowe Towarzystwo Epigenetyki Molekularnej i Klinicznej – isMOCLEP to organizacja z siedzibą w Szczecinie, która łączy naukowców, lekarzy i specjalistów z całego świata zajmujących się epigenetyką, od badań molekularnych po zastosowania kliniczne. Towarzystwo powstało w 2022 roku podczas pierwszej Międzynarodowej Konferencji Epigenetyki Klinicznej CLEPIC w Szczecinie, z inicjatywy prof. Marianne Rots, prof. Lucii Altucci oraz prof. Tomasza K. Wojdacza.
isMOCLEP organizuje coroczną konferencję CLEPIC, dzięki której badacze w dziedzinie epigenetyki nawiązują międzynarodową współpracę i istotnie zaznaczają swoją obecność w światowej nauce. Prowadzi comiesięczne seminaria, popularyzuje publikacje naukowe swoich członków, zabiera głos w debacie publicznej o wadze badań epigenetycznych i angażuje się w przeciwdziałanie dezinformacji na temat epigenetyki oraz nadużywaniu jej terminologii do celów komercyjnych.
Prof. Wojdacz jest współzałożycielem i prezesem isMOCLEP, dlatego zapraszając go jako partnera naukowego spotkania, 2N-Everpol nawiązała współpracę także z Towarzystwem. Jej celem jest to, by w Różowym Październiku wspólnie zwrócić uwagę na profilaktykę nowotworów i pokazać, jak najnowsze badania naukowe w dziedzinie epigenetyki klinicznej wpisują się w profilaktykę, wczesne wykrywanie i leczenie nowotworów. Współpraca ma charakter społeczny i edukacyjny i nie dotyczy właściwości żadnych produktów 2N-Everpol.
Epigenetyka, czyli jak odczytywane są geny
Tomasz Jakóbczyk, Tomasz Wojdacz, fot. Mieszko Piętka/AKPA
Każda komórka naszego ciała zawiera takie same geny, a mimo to komórka nerwowa działa zupełnie inaczej niż mięśniowa. Mechanizmy epigenetyczne decydują o tym, które geny są w danej komórce aktywne, a które pozostają wyciszone. Jak tłumaczy prof. Wojdacz,
„epigenetyka to nauka badająca mechanizmy, które regulują czytanie genów w komórce”.
W każdym typie nowotworu zaburzeniu ulegają specyficzne mechanizmy epigenetyczne, co zostawia w komórkach charakterystyczny wzór zmian epigenetycznych nazywanych epimutacjami, rodzaj „odcisku palca”. Badanie tych zmian otwiera nowe możliwości profilaktyki, wczesnego rozpoznawania nowotworów, ich precyzyjnej klasyfikacji i dobierania leczenia optymalnego dla konkretnego pacjenta.
Różowy Październik: czas na profilaktykę
fot. Mieszko Piętka/AKPA
Październik to miesiąc, w którym szczególnie mówimy o profilaktyce raka piersi. Jak zwraca uwagę prof. Wojdacz, z najczęstszą dziedziczną mutacją w genie BRCA1 wiąże się 4–5% zachorowań na raka piersi w Polsce. Poznawanie kolejnych mechanizmów choroby to ogromne pole do odkryć, a epigenetyka należy do najbardziej obiecujących kierunków badań.
Duża część pracy zespołu Profesora dotyczy właśnie epimutacji. Ostatnie wyniki badań pokazały, że wykrycie epimutacji w genie BRCA1 we krwi zdrowej kobiety pozwala zakwalifikować ją do grupy wysokiego ryzyka raka piersi i objąć częstszymi badaniami piersi, tak aby ewentualny nowotwór wykryć we wczesnym stadium, kiedy można go leczyć z bardzo dużym powodzeniem.
Najważniejszym narzędziem, które każdy z nas ma do dyspozycji już dziś, są regularne badania profilaktyczne. Wcześnie wykryta choroba daje znacznie więcej możliwości leczenia, dlatego warto, by ten miesiąc był dobrym momentem na umówienie wizyty i zapytanie lekarza, jakie badania są wskazane. Informacje o bezpłatnych badaniach można znaleźć na pacjent.gov.pl.
W spotkaniu wzięła udział również Małgorzata Socha, ambasadorka marki Blaupunkt wspierająca inicjatywę, która pomaga opowiadać o znaczeniu polskiej nauki i profilaktyki.
O 2N-Everpol
2N-Everpol Sp. z o.o. to rodzinna polska firma założona w 1992 roku, z siedzibą w Baniosze pod Warszawą. Jest dystrybutorem marek Blaupunkt oraz Audiotec Fischer (HELIX, BRAX, MATCH), rozwija własną markę PRIME3, a w ramach 2N-Medical dostarcza urządzenia dla medycyny estetycznej. Od ponad trzydziestu lat jej produkty trafiają do tysięcy polskich domów.
O isMOCLEP
Międzynarodowe Towarzystwo Epigenetyki Molekularnej i Klinicznej – isMOCLEP (International Society for Molecular and Clinical Epigenetics) powstało w 2022 roku i ma siedzibę w Szczecinie. Łączy naukowców, lekarzy i specjalistów zajmujących się epigenetyką, organizuje coroczną międzynarodową konferencję Clinical Epigenetics International Conference (CLEPIC) oraz comiesięczne seminaria i szczególnie dba o rozwój młodych naukowców. Więcej: ismoclep.org.